Sau khi hoàn thành bản đồ bí mật của Bạch Đằng Giang, chứa đựng mọi chi tiết về địa hình, dòng chảy, và những bãi cọc ngầm tự nhiên, Trần Quốc Tuấn biết rằng đó mới chỉ là bước khởi đầu. Một ý niệm vĩ đại, một kế hoạch quân sự thiên tài như "Thiên binh vạn mã chôn sông" cần phải được kiểm chứng bằng thực tiễn, bằng những con số chính xác, những dữ liệu khách quan và sự quan sát không ngừng nghỉ. Chàng cùng Yết Kiêu và Dã Tượng không thể chỉ dựa vào phán đoán hay kinh nghiệm dân gian truyền miệng. Họ cần phải tiến hành các thử nghiệm nhỏ trên sông, biến Bạch Đằng Giang thành một phòng thí nghiệm khổng lồ để nắm rõ mọi quy luật, mọi biến đổi dù là nhỏ nhất của nó. Đây là một phương pháp tiếp cận khoa học hiếm có vào thời điểm đó, thể hiện tư duy vượt trội của Trần Quốc Tuấn.

Dã Tượng vẫn đảm nhiệm vai trò canh gác nghiêm ngặt khu vực hang đá bí mật và tìm kiếm những vật liệu cần thiết từ núi rừng xung quanh – những cây sào gỗ, những sợi dây bền chắc, những hòn đá có trọng lượng phù hợp cho việc đo đạc. Sự cẩn trọng và tinh ý của hắn ta đảm bảo công việc diễn ra trong bí mật và an toàn tuyệt đối.

Còn Trần Quốc Tuấn và Yết Kiêu, hai người họ, đã trở thành những nhà khoa học thực thụ trên mặt sông. Căn lán bí mật trong hang đá giờ đây không chỉ là nơi lưu trữ bản đồ, mà còn là nơi lưu trữ những ghi chép tỉ mỉ, những con số khô khan nhưng vô cùng quý giá từ những thử nghiệm của họ. Mỗi tờ da thú, mỗi tấm lụa cũ được ghi chép cẩn thận từng dữ liệu, từng nhận định.

Họ bắt đầu với việc quan sát và đo đạc thủy triều một cách có hệ thống và khoa học nhất. Tại nhiều vị trí khác nhau trên sông, từ cửa biển rộng lớn đến sâu trong nội địa, nơi dòng chảy bị ảnh hưởng bởi sông và biển, họ cắm những cây sào gỗ lớn có khắc vạch đo đạc rõ ràng. Những cây sào này được cố định chắc chắn xuống đáy sông, đảm bảo không bị xê dịch.

Cứ mỗi khắc giờ (khoảng 15 phút), Trần Quốc Tuấn và Yết Kiêu lại ghi lại mực nước, so sánh với mực nước trung bình. Họ ghi chép tỉ mỉ thời gian nước bắt đầu lên, khi nào mực nước đạt đỉnh, khi nào bắt đầu rút, và khi nào triều kiệt hoàn toàn. Không chỉ một ngày, mà họ làm việc này liên tục trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, kéo dài qua nhiều chu kỳ trăng (trăng tròn, trăng khuyết) khi thủy triều đạt đỉnh hay đáy lớn nhất. Mục đích là để nắm được chu kỳ và biên độ dao động chính xác của thủy triều trong các điều kiện thời tiết khác nhau – nắng, mưa, gió lớn, gió nhỏ – và vào những thời điểm trong năm. Những biểu đồ về thủy triều dần hiện ra trong tâm trí và trên những ghi chép của họ, một sự nắm bắt quy luật tự nhiên tuyệt vời.

Việc tính toán tốc độ dòng chảy cũng được thực hiện một cách khoa học và sáng tạo, bù đắp cho sự thiếu thốn thiết bị hiện đại. Họ không có những thiết bị phức tạp, nhưng bằng sự sáng tạo và khéo léo, họ đã tạo ra những dụng cụ thô sơ nhưng hiệu quả.

Yết Kiêu buộc những vật nổi có trọng lượng nhất định (như những khúc gỗ có thể chịu được sức nước) vào những sợi dây dài, rồi thả chúng xuống sông ở những vị trí đã định. Bằng cách tính toán thời gian vật nổi trôi đi một quãng đường nhất định đã được đánh dấu sẵn trên bờ hoặc trên các sào cắm, họ có thể ước lượng được tốc độ dòng chảy ở các tầng nước khác nhau, từ mặt nước đến sát đáy sông, nơi dòng chảy có thể yếu hơn hoặc mạnh hơn. Họ làm đi làm lại nhiều lần ở nhiều vị trí, vào nhiều thời điểm triều khác nhau (lúc triều lên, lúc triều xuống, lúc nước chảy xiết nhất) để có được dữ liệu chính xác nhất, tạo nên một "bản đồ tốc độ dòng chảy" trong đầu và trên giấy.

Trần Quốc Tuấn đặc biệt chú ý đến ảnh hưởng của dòng chảy đối với việc di chuyển của thuyền bè. Họ dùng một chiếc thuyền nhỏ, cố ý điều khiển nó đi ngược dòng để cảm nhận sức cản, xuôi dòng để cảm nhận tốc độ được đẩy, và thậm chí là cố ý để nó bị cuốn theo dòng chảy mạnh ở những vùng nước xoáy để cảm nhận được sức mạnh khủng khiếp của nước. Chàng muốn hiểu rõ mức độ ảnh hưởng của thủy triều lên khả năng cơ động của các loại thuyền, từ thuyền nhỏ linh hoạt của dân chài đến những chiến thuyền lớn nặng nề của quân giặc. Chàng ghi chép lại thời gian cần để một chiếc thuyền di chuyển từ điểm A đến điểm B vào lúc triều lên (dòng chảy yếu hoặc ngược), và lúc triều xuống (dòng chảy xiết). Những thử nghiệm này cho chàng cái nhìn trực quan về những gì quân địch sẽ phải đối mặt.

Họ còn thực hiện những thử nghiệm với những vật thể mô phỏng thân thuyền hay cọc gỗ. Họ thả những khúc gỗ lớn, nặng, mô phỏng thân thuyền địch xuống những vị trí có bãi cọc ngầm tự nhiên để xem chúng bị mắc kẹt hay bị phá hủy như thế nào khi nước triều rút, làm lộ ra các chướng ngại vật. Họ quan sát cách mà bùn, cát di chuyển và tích tụ, ảnh hưởng đến độ sâu và sự hình thành của các bãi cạn mới, hoặc sự thay đổi của những bãi cạn hiện có.

Yết Kiêu, với khả năng bơi lặn tài tình và sức chịu đựng phi thường dưới nước, đôi khi cũng lặn xuống sâu dưới nước để quan sát trực tiếp. Hắn cảm nhận dòng chảy ngầm, kiểm tra cấu trúc của các bãi cọc tự nhiên, xem xét độ cứng của đáy sông ở từng vị trí, điều này cực kỳ quan trọng cho việc cắm cọc sau này. Dã Tượng cũng tham gia vào việc thử nghiệm, chẳng hạn như đẩy những khúc gỗ lớn từ bờ xuống nước, hoặc quan sát từ trên cao để đánh giá tổng thể.

Những ngày tháng này là những ngày tràn đầy sự hứng thú trong khám phá và nghiên cứu. Trần Quốc Tuấn và Yết Kiêu làm việc không mệt mỏi, với một niềm say mê thực sự, không chỉ là trách nhiệm. Mỗi con số được ghi lại, mỗi quy luật được phát hiện, đều như một mảnh ghép quan trọng, dần hoàn thiện bức tranh về "thiên binh vạn mã chôn sông" trong tâm trí Quốc Tuấn. Chàng không chỉ muốn biết Bạch Đằng là một nơi hiểm yếu, mà muốn biết chính xác Bạch Đằng hiểm yếu như thế nào, và làm thế nào để biến sự hiểm yếu đó thành lợi thế tuyệt đối cho quân ta, thành một cái bẫy hoàn hảo, không có lối thoát cho quân địch.

Sự thực nghiệm và tư duy khoa học trong phương pháp của Trần Quốc Tuấn là một điều hiếm thấy vào thời bấy giờ, khi mà binh pháp thường chỉ dựa vào kinh nghiệm và sự linh cảm. Chàng không chỉ dựa vào binh pháp sách vở hay kinh nghiệm truyền miệng, mà còn áp dụng tư duy thực tế, đo đạc, phân tích và kiểm chứng một cách có hệ thống. Yết Kiêu, với vai trò là người am hiểu sâu sắc nhất về sông nước, đã hỗ trợ Quốc Tuấn một cách đắc lực, biến những ý tưởng táo bạo của chàng thành những thí nghiệm cụ thể, thu thập những dữ liệu cần thiết.

Những con số, những ghi chép tỉ mỉ về thời gian thủy triều, tốc độ dòng chảy, và vị trí chính xác của các bãi cọc sẽ là nền tảng vững chắc cho kế hoạch cắm cọc và điều binh khiển tướng sau này. Đây không chỉ là việc hiểu về một con sông, mà là việc nắm giữ "hơi thở" của nó, biến nó thành một vũ khí sống động trong tay người chỉ huy. Những thử nghiệm trên sóng Bạch Đằng không chỉ là sự khám phá về tự nhiên, mà còn là sự khám phá về tiềm năng vô hạn của trí tuệ con người khi kết hợp với ý chí kiên cường và lòng dũng cảm. Từ những dữ liệu này, Trần Quốc Tuấn đã có thể dự đoán chính xác những biến đổi của dòng sông, và từ đó, xây dựng một kế hoạch tác chiến hoàn hảo, lợi dụng triệt để "thiên thời, địa lợi" để giành chiến thắng.