Chuyến thâm nhập của Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải vào vùng kiểm soát của quân Nguyên Mông không chỉ đơn thuần là sự khẳng định về kế sách "Thanh dã" hay thu thập thông tin chung chung về tình hình hậu cần. Mục tiêu tối thượng của ông là có được cái nhìn toàn diện và sâu sắc nhất về bộ mặt thực sự của đạo quân xâm lược, một cái nhìn mà không báo cáo trinh sát nào có thể mang lại. Trong những ngày cải trang thành người lái buôn và thợ săn, vượt qua vô vàn hiểm nguy, ông đã thể hiện sự tinh ý và khéo léo phi thường để thực hiện một nhiệm vụ tối quan trọng: quan sát tỉ mỉ bố cục doanh trại địch, số lượng binh lính, khí tài, thói quen sinh hoạt của chúng, và đặc biệt là các con đường tiếp tế huyết mạch. Đây là những mảnh ghép tối hậu mà Trần Quốc Tuấn cần để hoàn thiện bức tranh chiến lược, một nhiệm vụ mà chỉ có sự dũng cảm và trí tuệ của một người như Trần Quang Khải mới có thể thực hiện.

Đêm đầu tiên trong khu vực địch, Trần Quang Khải và hai cận vệ cải trang khéo léo đã tìm một vị trí ẩn nấp kín đáo trên một gò đất cao, được che khuất bởi những lùm cây rậm rạp và những tảng đá lớn. Vị trí này, tuy không quá gần nhưng đủ để quan sát rõ doanh trại chính của quân Nguyên, nằm cách họ một khoảng không quá xa. Từ đây, toàn cảnh doanh trại rộng lớn, trải dài như một thành phố thu nhỏ của giặc, hiện ra dưới ánh trăng mờ ảo và những đốm lửa trại lập lòe như những con mắt quỷ dữ trong đêm. Sự căng thẳng bao trùm lấy họ, mỗi nhịp thở đều phải cố gắng nén lại để không gây ra tiếng động, không để lộ bất kỳ dấu vết nào. Từng cơn gió thoảng qua mang theo mùi khói bếp, mùi ngựa, và mùi vị đặc trưng của một đạo quân viễn chinh, càng làm tăng thêm sự hồi hộp, lo âu trong lòng người.

Quang Khải bắt đầu quan sát một cách có hệ thống. Ánh mắt ông không chỉ lướt qua một cách hời hợt mà dừng lại thật lâu ở từng chi tiết nhỏ nhất, từng điểm nghi vấn. Ông ghi nhận bố cục doanh trại địch một cách chính xác: những dãy lều bạt được dựng theo đội hình nào, có bao nhiêu khu vực riêng biệt dành cho kỵ binh với hàng ngàn con ngựa, khu vực bộ binh cồng kềnh, và các đơn vị hậu cần với kho lương thực, vũ khí được bảo vệ. Ông chú ý đặc biệt đến vị trí của các chốt gác, các vọng canh cao vút, các con đường nội bộ quanh co trong trại, và cả những nơi có vẻ là kho lương, kho vũ khí quan trọng. Ông nhận ra rằng quân Nguyên tuy nổi tiếng về kỷ luật sắt đá và sự tàn bạo, nhưng khi bị giam chân lâu ngày ở một nơi xa lạ, dưới áp lực của khí hậu và bệnh tật, thói quen của chúng cũng dần bộc lộ những lỗ hổng nhất định trong việc bố trí trại, và những thói quen ấy chính là điểm yếu có thể khai thác để gây hỗn loạn, tiêu hao sinh lực địch. Ông còn tinh ý nhận ra một số khu vực dường như là nơi tập trung binh lính bị bệnh, hoặc những nơi lính tráng có vẻ lơ là canh gác hơn.

Ban ngày, khi đóng vai người buôn bán nhỏ, với gánh hàng trên vai và vẻ mặt khắc khổ của một người dân lam lũ, ông lại càng có cơ hội tiếp cận gần hơn với quân địch. Ông cố ý đi qua những khu vực đông đúc lính tráng, giả vờ chào mời hàng hóa với giọng rao lanh lảnh, nhưng thực chất là để đánh giá số lượng binh lính một cách ước chừng. Ông nhìn vào những hàng dài ngựa được buộc trong trại, ước tính số lượng kỵ binh tinh nhuệ của Nguyên Mông. Ông đếm số lượng lính đang luyện tập dưới trời nắng gắt, số lượng người đang ăn uống vội vã, và thậm chí cả số lượng lính bị bệnh đang được chuyển ra ngoài hoặc nằm la liệt trong các lều bạt dã chiến. Ông nhận thấy quân Nguyên Mông thực sự đông đảo, đúng như những lời đồn thổi kinh hoàng, nhưng cũng nhận ra rằng không phải tất cả đều ở trong tình trạng sung sức nhất. Nhiều lính tráng có vẻ mệt mỏi, xanh xao vì bệnh tật, hoặc có vẻ chán nản, thờ ơ, không còn giữ được khí thế hung hãn của kẻ chinh phạt. Điều này khẳng định những phán đoán của Trần Quốc Tuấn về sự suy yếu của kẻ địch do khí hậu và điều kiện thiếu thốn.

Về khí tài, Trần Quang Khải quan sát cẩn thận từng loại vũ khí, từng cỗ máy chiến tranh mà quân Nguyên mang theo. Ông thấy những cỗ máy bắn đá khổng lồ được dựng lên, những tháp công thành đồ sộ đang được lắp ráp, cho thấy ý đồ tấn công các thành trì kiên cố của chúng. Ông nhìn thấy những đống tên, giáo, khiên, giáp bằng sắt được chất thành đống trong các khu vực riêng biệt, sẵn sàng cho chiến trận. Ông chú ý đến cả những chi tiết nhỏ như loại cung mà lính Mông Cổ sử dụng – thường là cung tổng hợp, có tầm bắn xa và lực sát thương lớn – độ dài của lưỡi kiếm, và chất lượng của bộ giáp. Những thông tin này cực kỳ quan trọng để Trần Quốc Tuấn có thể điều chỉnh binh khí của Đại Việt cho phù hợp hoặc vạch ra chiến thuật phù hợp để khắc chế sức mạnh vũ khí của địch. Ví dụ, nếu cung Nguyên có tầm xa, quân Đại Việt phải áp sát nhanh hơn, hoặc sử dụng các địa hình hiểm trở để hạn chế tầm bắn.

Thú vị và quan trọng hơn cả là việc quan sát thói quen sinh hoạt của chúng. Quân Nguyên Mông nổi tiếng là kỷ luật thép, nhưng khi bị giam chân lâu ngày ở một nơi xa lạ, dưới áp lực của chiến tranh và điều kiện sống khắc nghiệt, thói quen của chúng cũng dần bộc lộ những lỗ hổng, những sơ hở chết người. Quang Khải nhận thấy rõ ràng những điểm sau: Thời gian chuyển ca gác: Ông ghi lại thời gian chính xác mà lính gác thay phiên nhau, nhận ra những khoảng khắc sơ hở, những lúc mà lính gác lơ là nhất do mệt mỏi hoặc chủ quan. Đây có thể là thời điểm lý tưởng để các đội biệt kích của Đại Việt thực hiện các cuộc tập kích bất ngờ. Nơi đổ rác thải, vệ sinh: Đây là những khu vực thường bị lãng quên, ít được canh gác nghiêm ngặt, nhưng lại có thể là điểm yếu để thâm nhập hoặc gây mầm bệnh, phá hoại môi trường sống của địch, làm suy yếu chúng từ bên trong. Tập quán ăn uống: Ông thấy rằng quân Nguyên Mông chủ yếu ăn thịt khô, bột, và rất ít rau xanh, thiếu các loại vitamin và khoáng chất, điều này dễ dẫn đến bệnh tật, suy dinh dưỡng sau một thời gian dài. Ông cũng thấy họ thường xuyên đốt lửa lớn để sưởi ấm và nấu nướng, đặc biệt là vào ban đêm, điều này có thể là một điểm yếu trong việc ẩn mình của quân Đại Việt nhưng lại là dấu hiệu để xác định vị trí doanh trại, và là mục tiêu tốt cho các cuộc quấy rối đêm. Thái độ của binh lính: Ông lắng nghe những câu chuyện phiếm, những lời than thở của chúng. Nhiều lính tỏ ra nhớ nhà, chán nản với cuộc sống quân ngũ khắc nghiệt ở vùng đất xa lạ, bị bao vây bởi dịch bệnh và sự quấy phá liên tục. Một số khác lại kiêu ngạo, khinh thường quân Đại Việt, cho rằng chỉ cần một đòn là có thể nghiền nát. Sự quan sát này giúp ông hiểu rõ hơn về tinh thần của quân địch – sự tự mãn xen lẫn sự mệt mỏi và hoang mang.

Đặc biệt, các con đường tiếp tế là trọng tâm quan sát của Trần Quang Khải, bởi đây là tử huyệt của bất kỳ đạo quân viễn chinh nào. Ông nhận ra rằng quân Nguyên Mông rất phụ thuộc vào đường thủy để vận chuyển lương thảo và khí tài từ phương Bắc xuống, do đường bộ quá khó khăn và bị cắt đứt. Ông bí mật theo dõi các đoàn thuyền chở hàng trên sông, ghi nhớ các điểm tập kết, các bến bãi quan trọng, và cả những con đường mòn trên bộ mà quân Nguyên sử dụng để vận chuyển hàng hóa vào sâu trong doanh trại. Ông nhận thấy rằng những con đường này thường được canh gác không quá chặt chẽ, và có thể bị cắt đứt hoặc phục kích một cách dễ dàng, gây ra thiệt hại lớn về lương thực cho địch.

Mỗi khi thu thập được một thông tin quan trọng, dù là chi tiết nhỏ nhất, Trần Quang Khải lại khéo léo tìm cách ghi chép lại mọi thứ một cách cẩn thận và bí mật. Ông không dùng giấy bút vì quá nguy hiểm, dễ bị phát hiện. Thay vào đó, ông dùng những ký hiệu đặc biệt, những chi tiết nhỏ được mã hóa trên các vật dụng cá nhân của mình: một vết khắc tinh vi trên cán dao, một nút thắt đặc biệt trên sợi dây thừng buộc hàng, hay một vị trí đặc biệt trên lớp vải thô của túi hàng. Tất cả đều là những mật mã chỉ mình ông và Trần Quốc Tuấn mới có thể hiểu được. Ông ghi nhớ từng vị trí cắm cọc mà ông thấy, từng hướng gió thổi, từng con đường mòn nhỏ mà quân Nguyên sử dụng, tất cả đều được khắc sâu vào tâm trí, sẵn sàng để phục vụ cho đại kế.

Có những lúc, nguy hiểm cận kề như lưỡi hái tử thần. Một lần, khi đang quan sát một khu vực kho lương, một tốp lính Nguyên Mông bất ngờ đi tuần tra ngay gần nơi ông ẩn nấp. Quang Khải nhanh trí giả vờ vấp ngã một cách vụng về, làm đổ hàng hóa của mình ra đất, rồi loay hoay thu dọn với vẻ mặt hoảng loạn của một người lái buôn sợ mất hàng. Điều đó khiến lính Nguyên không chú ý đến hành động quan sát của ông mà chỉ coi ông là một người dân thường hậu đậu, không đáng để bận tâm. Ông thoát hiểm trong gang tấc, mồ hôi lạnh toát ra sau lưng. Lại có lần khác, khi đang theo dõi một đoàn xe chở lương, một sĩ quan Nguyên Mông đột nhiên quay lại nhìn ông với ánh mắt nghi ngờ. Quang Khải lập tức nở một nụ cười thân thiện, giả vờ hỏi mua một món đồ tầm phào nào đó, hoặc khen ngợi sức mạnh của đội quân Nguyên. Sự khéo léo và khả năng ứng biến tài tình đã giúp ông vượt qua những tình huống nguy hiểm nhất mà không bị lộ thân phận.

Chuyến đi này là một bài học đắt giá về sự cẩn trọng. Trần Quang Khải luôn nhắc nhở bản thân không được lộ liễu, không được hành động vội vàng hay hấp tấp. Ông học cách kiên nhẫn chờ đợi, học cách hòa mình vào môi trường, biến mình thành một phần không thể tách rời của cảnh vật xung quanh, đến mức không ai có thể nhận ra một vị vương gia cao quý đang ẩn mình trong thân phận của một dân thường. Mỗi ngày trôi qua là một cuộc đấu trí cam go với sự sống và cái chết, một cuộc thử thách về bản lĩnh và tinh thần.

Khi trở về an toàn với những thông tin đầy đủ, chi tiết và vô cùng quý giá, Trần Quang Khải đã kiệt sức. Dù vậy, ông không nghỉ ngơi mà lập tức đến gặp Trần Quốc Tuấn và truyền đạt lại toàn bộ những gì mình đã thu thập được. Quốc Tuấn lắng nghe với ánh mắt tập trung cao độ, đôi lúc lại gật đầu tán thưởng trước sự tinh tường của người em họ. Những ký hiệu bí mật trên vật dụng của Quang Khải được giải mã một cách nhanh chóng, biến thành những thông tin cụ thể, chính xác được đánh dấu trên bản đồ chiến lược. Từng vị trí kho lương, từng con đường tiếp tế, từng điểm yếu trong doanh trại địch đều được xác định rõ ràng, như những mũi tên chỉ thẳng vào tử huyệt của kẻ thù.

Những thông tin này chính là chìa khóa để Trần Quốc Tuấn hoàn thiện kế sách, điều chỉnh từng chi tiết của "Đồ trận Thăng Long" và "Kế sách giam chân" đã được vạch ra từ trước. Chàng biết chính xác những nơi nào quân Nguyên dễ bị sa lầy do địa hình, những tuyến đường tiếp tế nào có thể cắt đứt hiệu quả nhất, và những điểm yếu nào trong doanh trại địch có thể khai thác để quấy phá, gây hỗn loạn tột độ, làm suy yếu quân địch từ bên trong. Mọi nước cờ đều trở nên rõ ràng và chắc chắn hơn.

Chuyến mật báo doanh trại của Trần Quang Khải không chỉ là một hành động dũng cảm phi thường mà còn là một minh chứng hùng hồn cho tinh thần tận hiến và trí tuệ sắc sảo của các bậc vương hầu nhà Trần. Sự căng thẳng đã được đền đáp bằng những thông tin vô giá, đưa Đại Việt tiến thêm một bước vững chắc trên con đường đến chiến thắng trước đại quân Nguyên Mông. Đó là sự kết hợp hoàn hảo giữa lòng dũng cảm, sự mưu trí, và tinh thần đoàn kết đã làm nên sức mạnh vĩ đại của nhà Trần, viết nên những trang sử oai hùng cho dân tộc.