Khi những công tác chuẩn bị đã gần như hoàn tất, và không khí chiến tranh trở nên đặc quánh khắp Đại Việt, báo hiệu một cuộc đối đầu không thể tránh khỏi, điều mà mọi người đều dự đoán cuối cùng cũng đã xảy ra. Tiếng vó ngựa rầm rập từ phương Bắc, vọng lại như tiếng trống trận dồn dập, tiếng trống trận của quân Nguyên Mông vang vọng như sấm dậy, rung chuyển cả mặt đất, báo hiệu sự xuất hiện của đạo quân xâm lược hùng mạnh, khát máu. Giờ đây, không còn là những kế hoạch trên bản đồ hay những buổi luyện tập khắc nghiệt trong các trại lính. Giáp trận đầu tiên đã nổ ra, mở màn cho một cuộc đối đầu lịch sử, một cuộc chiến sinh tử để bảo vệ non sông.

Đó không phải là một trận chiến tổng lực, nơi hai bên dốc toàn lực để phân thắng bại. Theo đúng kế sách của Trần Quốc Tuấn, đây chỉ là những trận giao tranh nhỏ lẻ đã nổ ra ở biên giới, những màn chạm trán ban đầu nhằm thăm dò lực lượng địch và thực hiện chiến thuật "dụ địch" một cách khôn ngoan. Mục tiêu của quân Đại Việt trong giai đoạn này không phải là giành chiến thắng quyết định hay tiêu diệt số lượng lớn quân địch, mà là làm hao mòn chúng từng chút một, gặm nhấm sức lực và tinh thần của chúng, đồng thời kéo chúng vào sâu cái bẫy đã giăng sẵn, một cái bẫy không chỉ về địa hình mà còn về hậu cần và tinh thần.

Tại các tiền đồn ở biên giới, nơi đầu tiên phải hứng chịu mũi dùi sắc bén của quân Nguyên, những người lính Đại Việt, bao gồm cả các binh sĩ chính quy đã tôi luyện và dân quân tự vệ bản địa, đã thể hiện sự dũng cảm phi thường, một tinh thần chiến đấu quật cường. Họ biết rằng, dù quân số ít ỏi, đối mặt với cả một đạo quân hùng mạnh, họ không được phép nao núng, không được phép lùi bước trong vô vọng. Mỗi người lính đều khắc ghi lời dạy của Quốc công Tiết chế: phải kiên cường cầm cự, chiến đấu hết sức mình, nhưng phải biết tiến thoái đúng lúc, đúng chỗ, không để bị sa lầy vào những trận đánh không có lợi.

Những trận đánh đầu tiên thường diễn ra chớp nhoáng và đầy bất ngờ. Quân Nguyên Mông, với số lượng áp đảo và khí thế hung hãn của kẻ xâm lược, thường ào ạt tấn công như thác lũ, muốn nhanh chóng nghiền nát mọi sự kháng cự để mở đường tiến sâu vào nội địa. Chúng ỷ vào kỵ binh hùng mạnh, vốn đã chinh phạt khắp thế giới, tin rằng chỉ cần một đòn đánh phủ đầu là có thể dọa nạt và làm tan rã tinh thần của quân Đại Việt.

Tuy nhiên, điều mà chúng gặp phải không phải là một đội quân cố thủ đến chết một cách mù quáng, mà là một "bóng ma" thoắt ẩn thoắt hiện. Ngay khi quân Nguyên bắt đầu áp sát, các đơn vị quân Đại Việt sẽ bất ngờ tung ra những đòn đánh phủ đầu dữ dội. Những mũi tên tẩm độc được bắn ra từ các bụi cây rậm rạp, những ngọn giáo được phóng tới từ những vách đá cheo leo, hiểm trở. Các đội dân quân địa phương, với sự am hiểu địa hình tuyệt đối, sẽ đột ngột xuất hiện từ những con đường mòn bí mật, quấy phá vào sườn đội hình địch, gây ra sự hoang mang, hỗn loạn.

Chiến thuật "cáo lui" được áp dụng một cách triệt để, nhuần nhuyễn. Ngay sau khi gây ra thiệt hại nhất định cho địch, hoặc khi quân Nguyên bắt đầu phản công dữ dội với số lượng áp đảo, quân Đại Việt sẽ không cố chấp cố thủ để rồi bị bao vây. Họ sẽ lập tức rút lui một cách có trật tự, thoái lui vào sâu bên trong, vào những khu rừng rậm, những vùng đầm lầy, hoặc những con đường nhỏ hẹp mà kỵ binh địch khó có thể truy đuổi, biến ưu thế của chúng thành nhược điểm.

Sự căng thẳng của những trận đánh đầu tiên bao trùm khắp các chiến tuyến. Tiếng la hét của lính giặc, tiếng vó ngựa rầm rập, tiếng binh khí va chạm chan chát, và tiếng rên rỉ của những người bị thương vang lên khắp nơi, phá tan sự tĩnh lặng của núi rừng. Đối với nhiều binh sĩ Đại Việt, đây là lần đầu tiên họ thực sự đối mặt với quân Nguyên Mông, một đội quân huyền thoại. Ánh mắt họ chứa đầy sự quyết tâm, nhưng cũng không giấu được chút bàng hoàng trước sức mạnh và sự hung hãn của kẻ thù.

Tuy nhiên, sự tuân lệnh tuyệt đối là chìa khóa thành công của chiến thuật này. Không một binh sĩ nào được phép ham chiến, không một chỉ huy nào được phép tự ý thay đổi kế hoạch. Mỗi bước lùi đều là một phần đã được tính toán kỹ lưỡng trong kịch bản chung của Trần Quốc Tuấn. Các đội quân rút lui không phải là bỏ chạy một cách hoảng loạn, mà là vừa đánh vừa rút để dụ địch. Họ liên tục để lại những dấu vết nhỏ, những mảnh vỡ, hoặc thậm chí là vài tù binh cố tình "bị bắt" với những thông tin sai lệch để đánh lừa quân Nguyên, khiến chúng tin rằng quân Đại Việt đang hoảng sợ tháo chạy, rằng chiến thắng đang ở rất gần.

Một ví dụ điển hình về những trận đánh như vậy diễn ra tại một con đèo nhỏ hiểm trở. Một đơn vị binh sĩ Đại Việt đã phục kích tại một con đèo hẹp, nơi quân Nguyên buộc phải đi qua từng toán nhỏ. Khi đoàn quân tiên phong của Nguyên Mông tiến vào, họ bất ngờ xả đá, gỗ từ trên cao xuống, gây ra một trận hỗn loạn lớn, làm tan rã đội hình địch. Sau đó, họ nhanh chóng rút lui qua một con đường mòn bí mật xuyên rừng, bỏ lại một số ít quân địch bị thương và hoang mang. Quân Nguyên Mông, thấy đối phương rút lui, càng tin rằng chúng đã thắng và hăng hái truy đuổi, rơi vào đúng cái bẫy tâm lý mà Đại Việt đã giăng sẵn.

Ven một con sông, một đội thủy quân Đại Việt dùng thuyền nhỏ, nhanh nhẹn, bất ngờ tấn công một đoàn thuyền chở lương của Nguyên Mông đang di chuyển trên sông. Sau khi gây cháy và làm chìm một vài chiếc thuyền, họ lập tức rút lui vào các con lạch nhỏ, hiểm trở, nơi thuyền lớn của địch không thể vào được. Quân Nguyên Mông tức tối truy đuổi, nhưng lại bị mắc kẹt giữa mạng lưới sông ngòi phức tạp của Đại Việt, không thể phát huy ưu thế về số lượng và sức mạnh.

Trong những làng mạc đã "vườn không nhà trống", khi quân Nguyên Mông tiến vào những làng mạc tưởng chừng như bỏ hoang, không một bóng người, một số đội quân nhỏ của Đại Việt sẽ bất ngờ xuất hiện từ những ngôi nhà đổ nát, những bụi tre rậm rạp, ném đá, bắn tên rồi nhanh chóng biến mất vào không gian, không để lại dấu vết. Điều này gây ra nỗi sợ hãi về những "bóng ma" và khiến quân địch không thể yên tâm nghỉ ngơi, luôn sống trong trạng thái cảnh giác cao độ, bào mòn sức lực tinh thần của chúng.

Mỗi trận giao tranh nhỏ lẻ như vậy đều mang lại những bài học quý giá cho quân Đại Việt, giúp họ hiểu rõ hơn về đối phương, đồng thời làm hao mòn dần sức lực và tinh thần của quân Nguyên Mông. Chúng không thể tìm thấy một trận đánh lớn để phô trương sức mạnh, để kết thúc cuộc chiến một cách nhanh chóng, mà chỉ là những cuộc chạm trán nhỏ, khó chịu, không mang lại chiến thắng thực sự nào, chỉ làm tăng thêm sự mệt mỏi và hoang mang.

Sự bực bội và hoang mang: Quân Nguyên Mông, quen với việc chinh phạt nhanh gọn, nghiền nát mọi kẻ thù bằng sức mạnh tuyệt đối, giờ đây phải đối mặt với một chiến thuật quái lạ, khó hiểu. Chúng không thể tìm thấy quân địch để giao chiến trực diện, để kết thúc cuộc chiến, nhưng lại liên tục bị quấy phá, bị làm chậm bước, bị giam chân trong vùng đất trống. Điều này gây ra sự bực bội và hoang mang tột độ trong hàng ngũ chúng, làm suy giảm tinh thần chiến đấu.

Tiêu hao sức lực và lương thảo: Mỗi lần truy đuổi những "bóng ma" thoắt ẩn thoắt hiện, chúng lại tốn thêm thời gian, sức lực và lương thảo quý giá. Những con đường bị phá hoại, những cây cầu bị sập buộc chúng phải dừng lại để sửa chữa hoặc tìm đường vòng, càng làm chậm bước tiến và đẩy chúng vào tình trạng thiếu đói nghiêm trọng.

Tâm lý nghi ngờ: Việc quân Đại Việt liên tục "cáo lui" khiến quân Nguyên Mông tin rằng chúng đang giành chiến thắng một cách dễ dàng, và rằng quân Đại Việt đang yếu thế và bỏ chạy. Điều này làm chúng chủ quan, càng hăng hái tiến sâu hơn vào nội địa, vào đúng cái bẫy đã được chuẩn bị sẵn, đúng như ý đồ của Trần Quốc Tuấn.

Trần Quốc Tuấn nhận được báo cáo chi tiết từ các tướng lĩnh về những trận giáp chiến đầu tiên này. Chàng biết rằng mọi việc đang diễn ra đúng như kế hoạch, từng bước kéo quân địch vào "lòng tử địa". Sự dũng cảm của các binh sĩ và sự tuân lệnh nghiêm ngặt của họ đã đảm bảo rằng chiến thuật "cáo lui" đang phát huy hiệu quả, gây ra thiệt hại lớn cho địch mà không tốn quá nhiều sức của quân ta.

Sự căng thẳng của những trận đánh đầu tiên không chỉ là của những người lính trực tiếp chiến đấu mà còn của toàn bộ triều đình và dân chúng, những người đang ngày đêm cầu nguyện cho chiến thắng. Nhưng chính trong sự căng thẳng đó, một niềm tin vững chắc hơn vào đại kế của Quốc công Tiết chế đang lớn dần trong lòng mỗi người. Đại Việt đang chứng minh rằng, không phải cứ mạnh về quân số là có thể chiến thắng. Trí tuệ, sự kiên cường và lòng yêu nước mới là sức mạnh vĩ đại nhất, đang từng bước kéo quân Nguyên Mông vào sâu cái bẫy chết người, đã được chuẩn bị sẵn sàng cho chúng.