Khi những công tác chuẩn bị đã gần như hoàn tất, và không khí chiến tranh trở nên đặc quánh khắp Đại Việt, báo hiệu một cuộc thư hùng không thể tránh khỏi, điều mà mọi người đều dự đoán cuối cùng cũng đã xảy ra. Quân Nguyên Mông, dưới sự chỉ huy của các tướng lĩnh dày dạn kinh nghiệm, cuối cùng đã tràn vào Đại Việt như một cơn hồng thủy. Dù đã được chuẩn bị kỹ lưỡng về kế sách "vườn không nhà trống" và chiến thuật "cáo lui" đầy khôn ngoan, nhưng khi đối mặt trực diện với đạo quân xâm lược hùng mạnh này, không khí chiến trường vẫn bao trùm một nỗi sợ hãi vô hình, một sự căng thẳng tột độ lan tỏa khắp các chiến tuyến. Đây chính là thử thách lòng quân, một phép thử cam go không chỉ về thể chất mà còn về tinh thần, ý chí của các binh sĩ Đại Việt, những người con của dân tộc đang đứng trước vận mệnh quốc gia.
Quân Nguyên hùng mạnh, khí thế áp đảo ngay từ những bước chân đầu tiên trên đất Đại Việt. Tiếng vó ngựa như sấm dậy, rung chuyển cả mặt đất, tiếng kèn hiệu vang vọng khắp núi rừng, xé tan sự tĩnh lặng vốn có, hàng vạn chiến binh Mông Cổ với vẻ ngoài hung tợn, giáp trụ lấp lánh dưới nắng chói chang, tiến vào như một cơn bão táp cuốn phăng mọi thứ. Kỵ binh của chúng, nổi tiếng khắp thế giới về tốc độ và sức hủy diệt, là nỗi khiếp sợ của mọi quốc gia mà chúng đã đi qua. Các cỗ máy bắn đá khổng lồ, những tháp công thành đồ sộ được kéo theo một cách chậm chạp nhưng kiên định, báo hiệu một cuộc bao vây, tấn công thành trì tàn khốc sắp diễn ra. Hình ảnh ấy, dù đã được cảnh báo trước, vẫn đủ sức gây ra không ít lo sợ cho một bộ phận binh sĩ Đại Việt, đặc biệt là những tân binh, những người lần đầu tiên trong đời đối mặt với kẻ thù hung hãn, tàn bạo đến vậy.
Trong các doanh trại, những tiếng xì xào, bàn tán bắt đầu xuất hiện, lan truyền như một dịch bệnh vô hình. "Quân Nguyên quá mạnh!", "Liệu chúng ta có cầm cự nổi không?", "Chúng ta có quá ít người để đối phó với đội quân này!" Nỗi lo sợ bắt đầu gặm nhấm lòng tin, dù chỉ là thoáng qua, nhưng đủ để khiến các tướng lĩnh phải cảnh giác cao độ. Họ biết rằng, một đạo quân mạnh không chỉ dựa vào binh hùng tướng mạnh mà còn phải có tinh thần thép, ý chí kiên cường. Mất đi ý chí chiến đấu là mất đi tất cả, là nhận lấy thất bại.
Nhận thức được điều này, Trần Quốc Tuấn và các tướng lĩnh phải ra sức động viên, củng cố tinh thần binh sĩ bằng mọi cách. Đây không chỉ là nhiệm vụ của Quốc công Tiết chế mà còn là trách nhiệm của mỗi vị tướng, mỗi chỉ huy, những người trực tiếp gần gũi với binh lính, hiểu được tâm tư của họ.
Quốc công Tiết chế Trần Quốc Tuấn, dù trong lòng cũng mang nặng nỗi lo âu, nỗi lo lắng nhưng đầy trách nhiệm đã được nhắc đến, nhưng trước mặt binh sĩ, chàng luôn thể hiện sự lãnh đạo kiên định, bình tĩnh đến lạ thường, như một ngọn núi vững chãi giữa bão tố. Chàng không hề tỏ ra nao núng trước sức mạnh của quân Nguyên mà trái lại, toát lên một khí chất tự tin, quyết thắng, truyền cảm hứng cho mọi người.
Chàng đích thân đi tuần tra các doanh trại, thăm hỏi từng binh sĩ, từ những người lính già dặn kinh nghiệm đến những tân binh còn bỡ ngỡ. Chàng nói chuyện với họ không phải bằng những lời hô hào sáo rỗng, xa vời mà bằng sự thấu hiểu, bằng những lý lẽ thuyết phục và bằng cả tấm lòng chân thành, không chút giả dối.
"Hỡi các tướng sĩ!" Quốc Tuấn nói, giọng chàng vang dội nhưng đầy tình cảm, chứa đựng sự đồng cảm sâu sắc. "Các ngươi có thấy quân Nguyên hùng mạnh không? Ta cũng thấy. Nhưng các ngươi có thấy chúng đang lầm lũi tiến vào những con đường lầy lội mà dân ta đã dỡ bỏ cầu cống, làm ngập nước không? Các ngươi có thấy chúng phải đốt lửa sưởi ấm trong cái nóng ẩm của đất Việt, và đang dần kiệt sức vì thiếu lương thực tươi sống không?"
Chàng dừng lại, nhìn thẳng vào mắt từng binh sĩ, truyền cho họ sự tự tin và niềm tin. "Chúng ta không đánh bằng sức mạnh đơn thuần. Chúng ta đánh bằng trí tuệ, bằng sự kiên cường và bằng chính lòng yêu nước nồng nàn của chúng ta! Chính sách 'vườn không nhà trống' của ta không phải là sự hèn nhát bỏ chạy, mà là một mưu kế vĩ đại để biến đất Việt thành mồ chôn chúng. Mỗi bước chân chúng đi sâu vào đất ta là một bước tiến gần hơn đến cái chết, đến sự hủy diệt!"
Quốc Tuấn cũng nhắc lại "Hịch tướng sĩ" hào hùng, những lời lẽ đã khắc sâu vào tâm trí mỗi người lính, đã truyền cho họ ngọn lửa căm thù giặc và ý chí chiến đấu. Chàng nhắc về thù nhà, nợ nước, về nguy cơ mất đi giang sơn xã tắc nếu họ không đồng lòng, không chiến đấu đến cùng. "Nếu các ngươi sợ hãi, nếu các ngươi bỏ cuộc, thì ai sẽ bảo vệ vợ con các ngươi, ai sẽ giữ gìn mồ mả tổ tiên các ngươi? Chúng ta là con cháu nhà Trần, là những người con của Đại Việt! Chúng ta thà chết chứ không chịu làm nô lệ, không chịu sống một cuộc đời nhục nhã!"
Các tướng lĩnh dưới quyền Quốc Tuấn, những người đã đồng cam cộng khổ với chàng trong việc vạch kế hoạch và huấn luyện, cũng phát huy tối đa vai trò của mình.
Trần Quang Khải: Sau chuyến thám thính về, ông là người hiểu rõ nhất về điểm yếu của quân Nguyên. Ông kể lại những gì mình đã thấy: sự mệt mỏi của lính giặc, nỗi sợ hãi về bệnh tật, sự hoang mang khi bị quấy phá liên tục. "Bọn chúng trông hùng mạnh vậy thôi, nhưng tinh thần đã rệu rã rồi!" ông nói, "chúng ta chỉ cần kiên trì, kiên cường, thì chiến thắng sẽ thuộc về chúng ta!" Lời nói của ông mang sức nặng của người đã tận mắt chứng kiến.
Trần Nhật Duật: Vị tướng tài ba này, với tài năng giao tiếp và sự am hiểu sâu sắc các dân tộc thiểu số, đã đến các đơn vị lính Kinh và cả lính người Thổ, người Nùng, động viên họ bằng những lời lẽ gần gũi, những câu chuyện về sự đoàn kết, về sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc. Ông nhấn mạnh rằng mỗi người, mỗi sắc tộc đều là một phần không thể thiếu của Đại Việt, cùng nhau tạo nên sức mạnh bất khả chiến bại.
Trần Quốc Toản: Vị thiếu niên anh hùng này, dù tuổi đời còn trẻ nhưng đã thể hiện khí phách hơn người. Cậu cùng các tướng trẻ khác, nhiệt huyết và dũng mãnh, đã truyền lửa cho các binh sĩ bằng sự gan dạ của chính mình, bằng việc trực tiếp tham gia vào các trận "cáo lui", chứng minh rằng quân Nguyên không phải là không thể đánh bại, rằng chúng có thể bị thương, bị giết.
Ngoài những lời nói hùng hồn, các tướng lĩnh còn dùng hành động để củng cố lòng quân. Họ ăn uống, ngủ nghỉ cùng binh sĩ, chia sẻ những gian khổ, không phân biệt địa vị. Họ đích thân kiểm tra vũ khí, thăm hỏi từng người lính bị thương, thể hiện sự quan tâm sâu sắc, khiến binh sĩ cảm thấy được che chở, được trân trọng. Những tấm gương về sự hy sinh, về những chiến công nhỏ lẻ của các đội cảm tử cũng được kể lại để khích lệ tinh thần, cho thấy rằng mỗi hành động nhỏ đều góp phần vào chiến thắng chung.
Dù đã được động viên bằng cả lời nói và hành động, sự lo lắng vẫn còn đó, ẩn sâu trong tâm trí mỗi binh sĩ. Nhưng nó không còn là nỗi sợ hãi tê liệt, khiến họ mất đi ý chí mà là một sự lo lắng được kiểm soát, được chuyển hóa thành sự cẩn trọng và quyết tâm chiến đấu. Họ hiểu rằng, cuộc chiến này sẽ vô cùng gian khổ, nhưng họ không đơn độc. Họ có những vị tướng lĩnh tài ba, có triều đình tin yêu, và có cả một dân tộc đứng sau, đồng lòng cùng họ chiến đấu.
Ánh mắt của các binh sĩ, dù vẫn còn chút hoang mang trước sự hùng mạnh của kẻ thù, đã bắt đầu ánh lên vẻ kiên định, sự tự tin. Họ nắm chặt vũ khí trong tay, nhìn về phía trước với một ý chí sắt đá, sẵn sàng đối mặt với mọi thử thách. Cảm xúc bao trùm lúc này là một sự hỗn hợp của nỗi sợ hãi trước sức mạnh quân thù, nhưng cũng là sự tự hào về dân tộc, niềm tin vào khả năng chiến thắng, và một quyết tâm không lay chuyển, sẵn sàng hy sinh vì non sông.
Hồi 87 khép lại với hình ảnh quân Nguyên Mông hùng hổ tiến vào, nhưng không còn gặp phải sự kháng cự trực diện mà là một sự "biến mất" bí ẩn của quân Đại Việt. Chúng không biết rằng, đằng sau sự rút lui tưởng chừng như yếu thế ấy, là một sự chuẩn bị chu đáo và một tinh thần quyết tâm đang được củng cố, một ý chí chiến đấu sắt đá. Quân và dân Đại Việt, vượt qua nỗi sợ hãi ban đầu, đang biến nỗi lo lắng thành động lực, biến sự e dè thành ý chí chiến đấu, sẵn sàng cho những cuộc đối đầu cam go hơn nữa, từng bước kéo kẻ thù vào cái bẫy đã giăng sẵn.