Khi những tia nắng đầu tiên của bình minh yếu ớt, nhợt nhạt, len lỏi qua màn khói còn vương vấn, một màn sương mờ ảo màu xám đen đặc quánh bao phủ lấy không gian, biến ánh sáng ban mai thành một thứ ánh sáng ma quái, tù mù, đủ để phơi bày sự trần trụi của cái chết. Một cảnh tượng kinh hoàng đến rợn người, lạnh thấu xương sống, như một bức tranh địa ngục được vẽ bằng tro tàn và máu, hiện ra trước mắt những người lính Nguyên Mông còn sống sót tại Vạn Kiếp. Đêm đen đã che giấu đi sự tàn khốc điên cuồng của ngọn lửa cuồng nộ, chỉ còn nghe tiếng gầm rú và la hét điên dại, nhưng khi ánh sáng ban ngày yếu ớt phủ xuống, tất cả đều phơi bày một cách trần trụi, lạnh lẽo, tàn nhẫn và không thể chịu nổi: một Thảm Họa Sau Lửa kinh hoàng, một địa ngục thực sự đã được dựng lên trên mảnh đất này, vĩnh viễn khắc sâu vào ký ức của bất kỳ ai chứng kiến.

Sáng hôm sau, cảnh tượng Vạn Kiếp hoang tàn, cháy rụi đến không thể nhận ra, như thể một thiên thạch khổng lồ bằng lửa vừa rơi xuống đây, san phẳng mọi thứ. Nơi từng là doanh trại khổng lồ của quân Nguyên, với hàng vạn lều bạt vươn cao kiêu hãnh và cờ xí tung bay rợp trời, giờ chỉ còn là một bãi đất đen cháy sém trải dài đến tận chân trời, không một màu xanh, không một dấu hiệu nhỏ nhất của sự sống. Lớp tro tàn phủ kín khắp nơi, dày đặc đến mắt cá chân, màu xám đen, xám bạc, và đôi chỗ ánh lên những hạt kim loại bị nung chảy lấp lánh một cách ghê rợn dưới ánh sáng mờ nhạt của mặt trời. Khi mỗi bước chân lê lết "xào xạc! xào xạc!" trên lớp tro, những đám bụi đen mịn bay lên, bám vào da thịt, quần áo, làm mờ đi tầm nhìn, khiến cổ họng khô rát. Đất bên dưới lớp tro vẫn còn âm ỉ nóng, bốc lên hơi nước và mùi đất cháy khét lẹt. Những thân cây bị trụi lá hoàn toàn, chỉ còn trơ trọi những cành khô cong queo, đen đúa như những bộ xương khô khốc, những ngón tay gầy guộc của quỷ dữ giơ lên trời, hình ảnh gớm ghiếc của sự chết chóc vĩnh cửu. Cảm giác của sự lạnh lẽo thấu xương từ sương đêm hòa với hơi nóng âm ỉ còn vương từ tro tàn nung nóng dưới lớp đất, tạo nên một sự tương phản ghê rợn, khiến da thịt như bị co thắt, run rẩy không ngừng.

Xác chết la liệt khắp nơi, chồng chất lên nhau, tạo thành những đống thịt cháy đen không còn hình thù, biến dạng đến mức không thể nhận ra đó từng là con người hay con vật. Xác người, xác ngựa trộn lẫn, vương vãi trên nền đất ám khói, máu khô đông đặc thành những vệt đen thẫm, bám chặt vào tro bụi, sền sệt dưới mỗi bước chân. Nhiều thi thể bị biến dạng đến mức không thể nhận ra khuôn mặt: có kẻ co quắp trong tư thế thai nhi, kẻ giang tay như cầu xin một sự cứu rỗi cuối cùng, kẻ úp mặt xuống đất vĩnh viễn. Màu sắc da thịt đen sém, xám xịt, có những mảng da bị bong tróc, lộ ra lớp thịt đỏ tím bên trong, những bọt khí li ti từ quá trình phân hủy sau nhiệt độ cao xuất hiện trên bề mặt. Ánh mắt của những người chết vẫn mở trừng trừng, con ngươi giãn rộng, phản chiếu một nỗi kinh hoàng vĩnh cửu, nhìn thẳng vào hư vô, một cảm giác kinh hãi tột cùng khi nhìn vào đó, như thể họ đang kể lại bi kịch cuối cùng của mình. Xác ngựa nằm đổ rạp, tứ chi quẹo quọ một cách bất thường, bụng phình to lên một cách ghê rợn, lông cháy trụi để lộ da thịt thâm tím, bốc lên mùi ngai ngái khó chịu. Những mảnh áo giáp cháy dở, cong vênh ôm lấy những phần cơ thể không còn nguyên vẹn, vũ khí xoắn vặn thành những hình thù quái dị, không còn nhận ra hình dạng ban đầu, nằm lăn lóc như những món đồ chơi bị bỏ quên sau một cuộc tàn phá của trẻ con khổng lồ. Mùi tử khí nồng nặc, khét lẹt nồng nặc đến buồn nôn của da thịt cháy, mùi tanh kim loại của máu khô quyện với mùi gỉ sét của kim loại bị nung, mùi ngái ngái khó chịu của khói độc và tro tàn bám chặt vào từng thớ không khí, luồn lách vào từng hơi thở, từng tế bào, khiến cảm giác buồn nôn quặn thắt dạ dày, gây đau đầu dữ dội. Mùi ẩm mốc của đất bị đốt cháy và bùn lầy từ những nơi lính Nguyên cố gắng chạy thoát xuống sông, mùi tanh nồng của bùn hòa với máu, càng làm không khí thêm đặc quánh.

Sự im lặng đáng sợ bao trùm lấy cảnh tượng hoang tàn, chỉ bị phá vỡ bởi tiếng gió rít qua những xác chết biến dạng "vù vù! vù vù!", nghe như tiếng than khóc của hàng ngàn linh hồn mắc kẹt. Thỉnh thoảng, tiếng than khóc yếu ớt "hức... hức... ư...ư...!" của những người bị thương nặng, tiếng nấc nghẹn khô khốc, vang lên rồi lại tắt lịm. Tiếng nôn khan "ọe! ọe! ọe!" liên tục, ghê tởm, của những người lính Nguyên khi không thể chịu nổi mùi tử khí và cảnh tượng kinh hoàng, tiếng ho khan "khụ khụ! khụ khụ!" xé họng, kéo dài từng cơn. Tiếng bước chân lê lết "lệt bệt! lệt bệt!" nặng nề, chậm chạp trên lớp tro tàn dày đặc, tiếng cành cây khô gãy "rắc! rắc!" dưới chân khi tìm lối đi, tiếng những vật kim loại cháy dở va vào nhau "lạch cạch! lạch cạch!" trong gió nhẹ, tạo nên một bản giao hưởng của sự tan hoang.

Quân Nguyên sống sót lê bước "lệt bệt! lệt bệt!" một cách nặng nề, vô định giữa đống hoang tàn ấy với đôi mắt thất thần, vô hồn, con ngươi giãn rộng, không còn bất kỳ tia sáng nào của sự sống hay hy vọng. Khuôn mặt lấm lem tro bụi đến mức không còn nhận ra được nét người, những vệt nước mắt khô đã tạo thành những đường rãnh trắng bệch trên nền đen kịt. Đôi môi nứt nẻ, khô khốc vì khát và bụi, thỉnh thoảng mấp máy vô thức như đang thì thầm một lời cầu nguyện đã quên. Cử động chậm chạp, lê lết từng bước nặng nề, như những con rối bị đứt dây, không còn sự sống. Đôi tay run rẩy đưa lên chạm vào những mảnh vỡ, rồi rụt lại ngay lập tức khi nhận ra sự nóng rát hay ghê tởm của những gì chúng chạm phải. Có kẻ gục xuống bất lực, cúi mặt chôn vào lòng bàn tay bẩn thỉu, tiếng nấc nghẹn bị đè nén đến mức chỉ là những tiếng rên rỉ trong lồng ngực. Cảm giác khô rát cháy bỏng trong cổ họng mỗi khi nuốt nước bọt, cảm giác bụi bặm, tro tàn bám đầy da thịt, tóc, và quần áo, gây ngứa ngáy khó chịu, cộng thêm cảm giác cơ thể rã rời, đau nhức từng khớp xương, từng thớ thịt.

Chúng lê lết, tìm kiếm đồng đội, tìm kiếm những người thân quen giữa biển tro tàn. Tiếng gọi tên yếu ớt, lạc giọng đến đáng thương "Tên... tên ơi...? Có ai không...? Mẹ ơi...! Cứu con với...!" vang lên rồi tắt lịm trong gió, như tiếng vọng từ một thế giới khác. Nhưng tất cả đều chỉ thấy những mảnh vụn cháy đen, những di vật không còn nguyên vẹn, những phần cơ thể không thể nhận ra, và đôi khi là tiếng hét thất thanh, kinh hoàng vang dội trong sự im lặng khi nhận ra người thân, hoặc vật sở hữu quen thuộc. Nước mắt không thể rơi, bởi nỗi đau đã vượt quá giới hạn chịu đựng của con người, cảm giác tim như hóa đá, khô cứng trong lồng ngực. Cái lạnh của buổi sáng sớm hòa với nỗi lạnh lẽo trong tim, khiến chúng run rẩy từng cơn, không phải vì lạnh mà vì sợ hãi tột độ, vì sự bất lực.

Lương thực hoàn toàn bị thiêu rụi, chỉ còn lại những bao than đen, vô dụng. Nước uống cũng khan hiếm, những con suối gần đó đã bị máu và tro làm bẩn, không thể uống được, nếu uống vào chỉ khiến cơn buồn nôn tăng thêm. Bệnh tật bắt đầu lan rộng trong số những người bị thương và kiệt sức: những cơn ho khan kéo dài, từng cơn, làm phổi như bị xé toạc; những cơn sốt cao khiến cơ thể run rẩy bần bật, đôi mắt đỏ ngầu; vết bỏng mưng mủ, sưng tấy đau nhức dữ dội, mỗi cử động nhỏ đều gây ra cơn đau xé da thịt; tiếng rên rỉ vì đau đớn không ngừng, tiếng nghiến răng ken két. Cảm giác kiệt quệ về thể xác và tinh thần đè nặng lên từng binh lính, như một tảng đá vô hình, không tài nào nhấc lên được.

Sự mất mát không chỉ là về sinh mạng và vật chất, mà còn là sự mất mát về tinh thần, một sự sụp đổ hoàn toàn từ bên trong, không thể nào hàn gắn. Niềm kiêu hãnh của một đội quân bách chiến bách thắng đã hoàn toàn sụp đổ, tan biến như tro tàn trong gió, không còn một chút dấu vết. Chúng đã bị đánh bại một cách không thể tin được, bởi một thứ vũ khí mà chúng không thể chống lại: lửa và trí tuệ của Đại Việt. Cảm giác nhục nhã và uất hận dâng trào nhưng không thể làm gì được, chúng chỉ có thể cúi đầu trong bất lực, thân tàn ma dại.

Cảm giác bao trùm không gian lúc này là sự ám ảnh, kinh sợ đến tột cùng, một nỗi sợ hãi nguyên thủy và bản năng, ăn sâu vào từng thớ thịt, từng tế bào thần kinh. Vạn Kiếp không còn là một vùng đất, mà là một nấm mồ khổng lồ, một lời nguyền rủa vĩnh cửu cho bất kỳ ai đặt chân đến, và cả những kẻ thoát khỏi nó. Cảnh tượng này sẽ ám ảnh quân Nguyên Mông cho đến cuối đời, thậm chí nếu chúng có thể sống sót trở về quê hương, nó sẽ trở thành một bóng ma đeo bám trong từng giấc ngủ, trong từng ý nghĩ, trong từng hơi thở. Nỗi kinh sợ về những gì đã xảy ra, về sự tàn khốc của chiến tranh do Đại Việt gây ra, đã gặm nhấm từng tế bào trong cơ thể và tâm hồn chúng, khiến chúng mất đi ý chí sống, chỉ còn là những cái xác biết đi, những đôi mắt vô hồn nhìn vào khoảng không vô định, chờ đợi cái chết.

Các tướng lĩnh Nguyên Mông cũng không thể che giấu được vẻ tuyệt vọng. Những khuôn mặt uy nghi, kiêu ngạo trước đây giờ đây xám ngắt, mắt trũng sâu, quầng thâm hiện rõ, đầy vẻ mệt mỏi và hoảng loạn. Chúng nhìn nhau, không nói nên lời, chỉ có những tiếng thở dài nặng nề "hù...hù...!" như trút đi cả linh hồn, vang lên trong sự im lặng đáng sợ của buổi bình minh. Kế hoạch xâm lược đã hoàn toàn đổ vỡ, tan tành như mây khói, không thể nào vãn hồi. Quân đội đã bị nghiền nát, không còn tinh thần chiến đấu, không còn kỷ luật, chỉ còn là những kẻ hoảng loạn, rệu rã, sẵn sàng tan rã bất cứ lúc nào. Việc tiếp tục cuộc hành quân dường như là điều không tưởng, một ý nghĩ điên rồ đến mức không ai dám thốt ra. Cảm giác thất bại cay đắng gặm nhấm tâm can từng kẻ, một nỗi đau không thể diễn tả bằng lời, chỉ có thể nuốt ngược vào trong.