“Cánh cổng bằng gỗ lim nặng ba người đẩy – nhưng có những bàn tay nhỏ bé đã mở được từ bên trong.” “Kẻ giữ thành là giặc. Nhưng người giữ then cài là dân.”

Đêm mịt mùng trước ngày hành động, không một ánh sao nhỏ nhoi nào lấp lánh trên vòm trời thăm thẳm, không một vầng trăng nào hé lộ, màn đêm đen kịt như mực đổ, nuốt chửng mọi vật, khiến không gian chìm vào một sự tĩnh lặng đến rợn người. Gió từ sông Hồng thổi lên từng cơn, lạnh buốt thấu xương, mang theo hơi nước ẩm ướt phả vào mặt, thấm qua lớp áo vải thô, kéo theo tiếng côn trùng kêu rền rĩ, thảm thiết bên đồn canh, như những tiếng than vãn não nề của đêm khuya, làm tăng thêm sự căng thẳng đến tột độ. Từ phía bãi lau phía đông, nơi lau sậy mọc um tùm, cao quá đầu người, che khuất mọi ánh nhìn, tạo thành một bức tường xanh bí ẩn, Nguyễn Khoái dẫn một toán tinh binh tinh nhuệ, những bóng đen ẩn mình trong màn đêm, di chuyển không một tiếng động, nhẹ nhàng như những chiếc lá rơi. Họ không mang giáp sắt nặng nề, cồng kềnh, chỉ khoác lên mình những chiếc áo đen bằng vải thô, thấm đẫm hơi sương, và những chiếc khăn vải trầm hương được quấn quanh đầu, che kín mặt, giúp họ hòa mình hoàn toàn vào đêm tối và át đi mùi cơ thể, tránh bị phát hiện bởi quân địch. Mùi trầm hương thoang thoảng trong gió, một mùi hương vừa thanh tịnh vừa mang theo ý chí kiên định, như một lời nguyện thầm. Trong thành, ba người dân bị ép làm lính gác kho, thân hình gầy guộc, tiều tụy, đôi mắt trũng sâu vì đói và mệt mỏi, phản chiếu nỗi sợ hãi và sự cam chịu – đêm nay, đột nhiên, một lệnh bất ngờ từ quân giặc đã đưa họ ra gác cửa đông, nơi trọng yếu nhất của thành, nơi quyết định sự sống còn của cả kinh thành. Tim họ đập thình thịch trong lồng ngực, những nhịp đập dồn dập, vang vọng trong tĩnh lặng, không biết điều gì đang chờ đợi phía trước, một vận mệnh mới đang đến gần.

Tình tiết chính là sự phối hợp nhịp nhàng, bí mật, một màn trình diễn của lòng dũng cảm và trí tuệ giữa những con người bên trong thành và lực lượng bên ngoài. Một tín hiệu ngầm – từ một bàn tay vấy bùn, là sợi dây kết nối vô hình nhưng vững chắc, xuyên qua bức tường ngăn cách giữa hai thế giới, giữa ánh sáng và bóng tối. Nghĩa binh Lê Chất, với sự tỉ mỉ và cẩn trọng đến từng chi tiết, đã để lại một dấu tay bùn dưới góc cột trấn thủ, nơi ít ai để ý, khuất sau những viên gạch cũ kỹ, bên cạnh hàng gạch thứ năm từ dưới lên – làm dấu hẹn, một mật hiệu chỉ những người trong cuộc mới hiểu, một lời nhắn gửi của hy vọng. Người gác dân sự, tên Phùng, một người đàn ông trung niên, thân hình vạm vỡ, rắn chắc, từng là thợ rèn bên chùa Láng, đôi tay chai sần vì cầm búa, nhưng lại vô cùng tinh tế và nhạy cảm. Phùng, với vẻ ngoài lơ đễnh, ánh mắt như vô hồn, nhưng trong lòng đang dậy sóng, vuốt tay qua dấu bùn ấy, từng ngón tay ông cảm nhận được sự ghồ ghề của lớp bùn khô, và một luồng điện lạnh toát chạy dọc sống lưng, báo hiệu một khoảnh khắc trọng đại. Ông nhận ra ngay, một tia sáng lóe lên trong đôi mắt mờ đục: “Họ đã tới. Đã tới rồi! Đêm nay... đây là đêm ta sống thật, đêm ta được trở lại làm người, không còn là kẻ nô lệ nữa.” Một cảm giác sống còn, một tia hy vọng bừng sáng trong đôi mắt ông, xua đi bao nỗi sợ hãi và tuyệt vọng đã đè nén bấy lâu. Phùng thở một hơi thật sâu, cố gắng trấn tĩnh bản thân, kìm nén cảm xúc đang trào dâng, rồi với động tác nhẹ nhàng, thận trọng, ông tháo chốt cửa phụ bên hông, một chốt cài bằng gỗ đã cũ kỹ, phát ra tiếng cọt kẹt rất nhỏ, nhưng trong đêm tĩnh lặng, tiếng động ấy dường như bị khuếch đại, vang vọng trong tai ông, khe cửa vừa đủ cho một người lách qua, một cánh cửa nhỏ mở ra một tương lai lớn.

Ngay lập tức, toán Nguyễn Khoái áp sát, như những bóng ma, di chuyển không một tiếng động, không một chiếc lá nào lay động dưới chân họ. Nguyễn Khoái thì thầm, giọng ông khàn đặc nhưng đầy uy lực, từng lời như những nhát dao găm vào không khí, lạnh lùng và dứt khoát: “Không đánh. Không hét. Tuyệt đối im lặng, như những bóng ma. Mở rồi hãy giết.” Lời nói ấy như một lời thề sắt đá, một sự răn đe tuyệt đối, ghim chặt vào tâm trí mỗi người lính, dập tắt mọi ý định nôn nóng, mọi ham muốn tức thời. Hai nghĩa binh, nhẹ nhàng như những con mèo rừng săn mồi, bò vào theo đường rãnh thoát nước, nơi ẩm ướt và tối tăm, từng cử động đều chính xác đến từng milimet, không gây ra một tiếng động nhỏ nhất. Với tốc độ chớp nhoáng, kinh người, họ đâm gọn hai tên lính gác Nguyên đang ngủ gật, cổ họng chúng chỉ kịp phát ra tiếng ú ớ, tiếng khò khè yếu ớt, máu trào ra trong im lặng, không một tiếng động lớn, chỉ có tiếng máu nhỏ giọt xuống đất. Mùi máu tanh thoang thoảng trong gió, hòa lẫn với mùi ẩm mốc của đêm. Phùng, đôi tay run rẩy nhưng đầy quyết tâm, tập trung mọi sức lực, gạt mạnh then cửa chính, một tiếng rít lên khô khốc, ghê rợn, chói tai, như tiếng kèn ngậm máu vang lên trong đêm tối, xuyên thấu không khí, báo hiệu sự mở màn của một cuộc chiến không tiếng súng, nhưng lại đầy kịch tính và bi tráng.

Khoảnh khắc cánh cửa mở, như ngực thành bị xé toạc, để lộ ra trái tim của nó, trái tim đã chịu đựng bao nỗi đau. Khi cánh cửa dày 4 tấc bằng gỗ lim nặng nề mở hé, một khe sáng bạc từ ánh trăng yếu ớt lọt vào, xuyên qua màn sương mờ ảo, soi rõ mặt người mở cổng: không phải quân lính, mà là dân – chính là Phùng, khuôn mặt ông lấm lem bụi bẩn và mồ hôi, nhưng ánh mắt ông sáng ngời niềm tự do, niềm kiêu hãnh. Nguyễn Khoái bước vào đầu tiên, từng bước chân vững chãi, uy nghi, như một vị thần. Ông không nói lời nào, chỉ khẽ đặt tay trái bắt chéo lên ngực, một cử chỉ đầy trang trọng và biết ơn, nghiêng mình chào người mở cổng, một hành động đầy tôn kính và biết ơn sâu sắc, không cần lời nói. Phùng không nói gì thêm, chỉ thở dốc, từng hơi thở nặng nhọc nhưng đầy nhẹ nhõm, giọng ông thì thầm, lạc đi trong tiếng gió, như một lời thì thầm với chính thành Thăng Long, với linh hồn của những người đã khuất: “Vào đi. Thành này đã chờ các người quá lâu rồi. Quá lâu rồi… chờ ngày được giải thoát.”

Đòn đánh chớp nhoáng sau đó tiêu diệt toàn bộ đồn trấn đông một cách nhanh gọn, không cho quân giặc bất kỳ cơ hội phản kháng nào, như một cơn lốc xoáy cuốn đi mọi vật cản. Nghĩa binh tràn vào như nước lũ vỡ đê, ào ạt, không thể cản phá, từng bước chân đều mang theo sức mạnh của sự phẫn nộ và lòng yêu nước. Giặc bị đánh úp khi chưa kịp mặc giáp, chưa kịp tra gươm vào vỏ, chưa kịp cầm vũ khí, thậm chí có những tên còn đang ngáy ngủ, giấc ngủ của sự vô trách nhiệm – chúng chết mà không kịp hỏi vì sao, không kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra, chỉ kịp ú ớ một tiếng rồi gục xuống. Mùi máu tươi, mùi da thịt cháy xém và mùi khói súng lan tỏa trong không khí, một mùi hương ghê rợn của chiến tranh. Một lính già Nguyên, đôi mắt trợn ngược, sùi bọt mép, gào lên trong hơi thở cuối cùng, giọng hắn run rẩy vì sợ hãi và kinh ngạc đến tột cùng: “Chúng từ đâu ra?!” – Hắn không thể tin nổi vào mắt mình, không thể hiểu được nguồn gốc của sức mạnh này. Phùng, đứng giữa đống xác giặc, khuôn mặt đầy vẻ căm hờn nhưng cũng đầy mãn nguyện, đáp lại, giọng ông lạnh lùng và dứt khoát, từng lời như những lưỡi dao găm vào tim kẻ thù, xé toạc mọi hoang mang: “Từ đất. Từ máu. Từ tiếng thở trong nhà ông ngủ. Từ chính những người dân mà các ngươi đã giày xéo, đã biến thành nô lệ.” Lá cờ Đại Việt, với hình ảnh chim lạc đỏ rực, được thêu tỉ mỉ trên nền vải xanh thẫm, được kéo lên ngay trên tháp canh cao nhất của đồn, tung bay phấp phới trong gió rạng đông, như một lời tuyên bố hùng hồn về sự trở lại của chủ quyền, một biểu tượng của tự do.

Tâm lý dân trong thành là sự thở phào nhẹ nhõm trong nước mắt, một sự giải thoát sau bao tháng ngày đè nén, kìm nén mọi cảm xúc. Tiếng trống lệnh nổ vang, tiếng kèn hiệu của quân Việt vang vọng khắp nơi, xuyên qua từng ngõ hẻm, từng căn nhà, nhưng không ai báo động, không một tiếng la hét hoảng loạn. Dân nghe rõ tiếng kèn Việt – tiếng kèn của tự do, của niềm hy vọng, và họ im lặng đốt nến trong nhà, từng ngọn nến nhỏ bé lung linh, yếu ớt nhưng đầy sức sống, như những vì sao trên mặt đất, soi sáng niềm hy vọng, xua đi bóng đêm nô lệ. Một bà cụ già nua, tóc bạc trắng như cước, đôi tay run rẩy, khấn lặng trong đêm, giọng bà thầm thì, đầy biết ơn và lòng thành kính: “Cổng đã mở. Gươm đã về. Gà mai sẽ gáy không bị trói tiếng, không còn sợ hãi nữa, tiếng gáy của tự do.” Trong bếp mỗi nhà, một bùi nhùi được châm lửa – không phải để đun nấu, mà để sáng lên lòng người, để sưởi ấm những trái tim đã nguội lạnh vì tuyệt vọng, một ngọn lửa của niềm tin. Ánh sáng của hy vọng, ánh sáng của tự do lan tỏa khắp nơi, từ nhà này sang nhà khác, từ trái tim này sang trái tim khác.

Biểu tượng then chốt của hồi này là bàn tay mở cổng, chứ không phải lưỡi kiếm hay sức mạnh vũ lực. Phùng, sau khi mở cổng, cảm thấy một gánh nặng ngàn cân vừa được trút bỏ, một sự giải thoát cho linh hồn. Ông quỳ xuống, đôi tay run rẩy, đôi mắt ngấn lệ, lạy trời đất, lạy tổ tiên, lạy những người đã khuất, rồi tự cắt một nắm tóc của mình, mái tóc đã bạc đi nhiều vì lo lắng và khổ đau, đặt vào khe gạch, như một vật cúng tế, một lời chuộc lỗi với đất trời, một lời thề đoạn tuyệt với quá khứ nô lệ. “Tôi không còn là giặc nữa. Tóc này là lời chuộc tội, lời thề nguyền của tôi với đất nước, với dòng máu Lạc Hồng.” Nguyễn Khoái, thấy hành động cao cả của ông, đặt tay lên vai Phùng, một cái chạm nhẹ nhàng nhưng đầy sức mạnh, không nói một lời nào, chỉ gật đầu, một cái gật đầu đầy sự thấu hiểu và tôn trọng sâu sắc – rồi ông đi qua Phùng như người qua cầu bắc sẵn, một cây cầu vô hình nối liền quân và dân, nối liền quá khứ và tương lai. Một thiếu niên khác, thấy vậy, đôi mắt em sáng lên, đầy ngưỡng mộ và quyết tâm, cũng xé áo ngoài của mình, một phần của bộ quân phục cũ của giặc, cột làm dây thừng, cùng với những người dân khác kéo gỗ chắn cổng sau, hành động của họ đầy quyết tâm và dứt khoát, như muốn đoạn tuyệt với quá khứ ô nhục, xây dựng một tương lai mới.

Khi trời vừa hửng sáng, những tia nắng đầu tiên bắt đầu len lỏi qua màn sương, một làn khói trắng mỏng manh, nhẹ nhàng bay lên từ tháp đông, cuộn mình trong gió sớm, cao dần, bay xa – báo cho Trần Quốc Tuấn, người đang đứng quan sát từ xa, trên cao điểm Lục Bát Sơn, rằng cửa đã mở, kế hoạch đã thành công mĩ mãn. Trên bản đồ quân sự, trải phẳng trước mặt ông, ông dùng bút son gạch một đường đỏ qua cổng Đông, một nét gạch dứt khoát, khẳng định, như một nhát kiếm sắc bén cắt đứt sợi dây của sự chờ đợi. Ông nói khẽ, giọng ông trầm ấm, đầy ý nghĩa, từng lời như một lời tiên tri: “Chúng ta không phá thành. Chúng ta được mời về. Được chính lòng dân, bằng máu và nước mắt, bằng ý chí kiên cường, mời về.” Mặt trời lên sau lưng tường thành, những tia nắng đầu tiên chiếu rọi từng mảnh rêu cũ, từng viên đá phong rêu, từng vết tích của thời gian – những mảnh rêu rơi xuống như lột vỏ một kỷ nguyên đã chết, một kỷ nguyên của nô lệ và đau khổ, nhường chỗ cho một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của tự do và độc lập, rạng rỡ và huy hoàng.